December 2016 - Latin America & the Caribbean

Sesiniz Hiç Duyulmadiği Kadar Duyulsun

“Kadınlar grubunun amacı, benzer hikâyeler yaşamış diğer kadınlarla güvenilir ve birlikte hissettikleri bir alana sahip olmalarını sağlamaktır. Kadınlar bu alanda buluşabilir, acıları üzerinde çalışabilir ve de destek alabilirler…”

 

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddet (GBV) dünya çapında bir olgudur. Latin Amerika ve Karayipler’de de farklı yollarla ortaya çıkıyor: Kadınların erken yaşta zorla evlendirilmesi, kadınların nüfuz ve karar konumlarından dışlanması, psikolojik, fiziksel ve cinsel şiddet gibi… Bazı durumlarda GBV kültürel ve sosyal olarak normalleştirilmiştir ve bu açıdan GBV’yi tanımlamak zorlaşmaktadır, ne var ki hakikatin merceğiyle baktığınızda birçok kadının gündelik yaşamlarında risk altında olduğunu ve bu tip şiddet biçimlerine maruz kaldığını ve bunları hissettiğini görebilirsiniz.

Zorla yerinden edilme gibi hassas durumlarında riskler çoğalır. Bu durumlarda GBV riski de artar, çünkü bulgular kriz zamanlarında erkeklik ve kadınlık algısının genellikle yoğunlaştığını göstermektedir. Ayrıca, topluluklarda genel şiddet arttıkça toplumsal cinsiyete dayalı şiddette de belirgin bir artış olduğu gözlemlenmiştir.

Latin Amerika ve Karayipler’deki destek gruplarıyla birlikte çalışan RET, hayatta kalanlara bakım ve GBV’den korunma hizmeti sağlıyor. Amaç, GBV riski taşıyan veya GBV’ye maruz kalmış kadınların yaşadıkları nedeniyle yargılanmadan ve saldırıya maruz kalmadan karşılanıp, kendilerini duyurabileceği güvenli alanlar yaratmak.

Uzmanlar tarafından yönlendirilen bu destek grupları herkesin risk ve olumsuzluklarla yüz yüze gelebileceği farkındalığı yaratırken, kendine güven ve benlik saygısını onarma sürecini temellendiriyor. Şiddete maruz kalan kişiye bunun yalnızca kendisinin başına gelmediği anlayışı kazandırılırken, şiddete maruz kalan kişinin bireysel olarak iyileşmesi için de tasarlanmaktadır. Kadınlar, başkalarının da GBV ile karşılaşmak zorunda kaldıklarını, bunun hiçbir şekilde kabul edilemez olduğunu ve yalnız olmadıklarını öğrenirler.

lac-dec3

Bu, Kosta Rika’da çalışan RET psikoloğu, Yosmailin Guerrero tarafından şöyle açıklanmaktadır: “Grubun amacı, benzer öyküler yaşamış diğer kadınlarla güvenli ve birlikte hissettikleri güvenilir bir alana sahip olmalarıdır. Orada tanışabilir, acıları üzerinde çalışabilir, destek alabilirler… ”

 

Kişisel Acılardan Ortak İyileşmeye

GBV ile yüzleşmek zorunda kalmış bazı vakalarda kadınlar izole olma eğilimindedir; yaşadıklarından utanç duyarlar. Bu nedenle, destek grupları, “yalnız olmadıklarının farkına varmaları için deneyim paylaşımını” kolaylaştırmakta, “benzer deneyimlere sahip olan ve destek sağlayacak olan diğer insanların varlığını vurgulamaktadır; bu gruplarda arkadaş olduklarını, birbirlerini anladıklarını ve deneyimlerini paylaştıklarını görüyoruz” diyor RET Ekvator’da Psikolog olarak görev yapan Elisa Roca.

Grup olarak daha hızlı öğrenir ve her katılımcı daha da güçlenir. Bunlar, RET’in katılımcılara daha fazla kişisel güvenlik sağlamak, hikayelerini paylaşmalarına ve aynı zamanda mevcut durumlarının yeni bir yorumunu yaratmaklarına izin vermek ve dolayısıyla ilerlemek için yeni yollar keşfetmelerini sağlamasını kolaylaştırmak adına kullandığı sosyal mekanizmalardır.

Hedefimiz, katılımcıların her birinin yaşadığı şiddet deneyimini geride bırakması ve gelecekteki risklerden korunması adına her birini güçlendirmek ve geliştirmektir. Kadınlar arasında sosyal bağlar kurmak, GBV ile mücadele etmenin etkili ve sürdürülebilir bir yoludur.

Guerrero şunu ekler “yaptığımız işin bir bölümü de yastan, deneyimlediğimiz problemlerden, paylaştığımız utançtan, ülkemizi terk ederken arkada bıraktıklarımızdan bahsetmektedir; bunlar konuşulması çok önemli konulardır. Zira bu noktadan yola çıkarız ve ilerleriz ve böylece aynı öyküyü tekrarlamayız. Tekrarlamak, halihazırda verilmiş olan zararın artması riskini de beraberinde getirmektedir. Gruplarda olan da böyle bir şeydi; farklı bir şey yapmaya karar verdiler, büyümeye, bugün sahip oldukları şeyleri değerlendirmeye, yeni bir tarih inşa etmeye ve bilgilerini değerlendiremeye başladılar”.

Kadın gruplarının işlev görebilmesi için, yaklaşımımızın, bireysel dikkati grup çalışmasına hazırlık olarak bütünleştirmesi gerekir. Daha önce gördüğümüz gibi, gruplar, kadınlar arasında esneklik isterken, bireysel destek, travma ve psikolojik olayların yanı sıra şiddetten kaynaklanan duygusal etkiler üzerine de derinlemesine çalışır.

Bireysel destek ve grup desteği arasındaki bu birleştirme, Ekvador’daki psikolog Roca tarafından şöyle açıklanmaktadır: “Bazıları, bireysel terapiden grup sürecine geçerken, daha fazla cesaret gösterdi, daha fazla destek hissetti; bu süreç onların entegre olmalarına, birlikte ve güçlü hissetmelerine yardımcı oluyor.”

Bu sürecin sonunda, değişiklik üretebilecek, hayatlarını, ailelerini ve çevrelerini olumlu yönde etkileyebilecek kapasiteye sahip olan kadınlar ortaya çıkıyor. Eskiden yaşanan acılar, toplulukları saygı ve refaha taşımak için daha fazla cevap üreterek, şiddetin ve ayrımcılığın tezahürlerini daha geniş bir şekilde anlama olasılığını doğuruyor. Bu dinamiği anlamak son derece önemlidir, çünkü GBV tüm sektörlerin ve toplum üyelerinin sorumluluğundadır.

 

Bedenin kendisinden Kişisel Bilginin Değerlendirilmesine

Bu kadınların benlik saygısı çok düşük oluyor, kendilerinden hoşlanmadıklarını, kendilerini sevmediklerini ifade ediyorlar; bu nedenle tüm bedenden, acıyı hissettiğimiz o bedenden başlıyoruz” diyor Roca.

RET’in Latin Amerika ve Karayiplerde kurduğu kadın gruplarında vücut üzerinden çalışma yapmak sürecin temel bir parçası ve zaman zaman yaşanan şiddetin anılarını, etkin bir şekilde işlemek adına güvenli bir şekilde güncellemek, şiddet durumlarıyla yüzleşmek adına derin kişisel kaynakların ortaya çıkması gibi amaçlar için araç olarak kullanılıyor. Kadınlar, özgüven kazandıkça ve bedenleriyle temas kurmanın farklı bir yolunu keşfedince benlik saygıları artıyor.

Kadınların vücutlarındaki acıyı tanıyarak çalışma yapmaları, güvenli bir şekilde şiddet deneyimlerinin hatıralarını güncellemeleri ve işlemeleri, birbirlerine destek çıkmaları ve bedenleri vasıtasıyla acıyı ve iyileşme sürecini ifade etmeleri, bireysel olarak ya da grup olarak figürler ya da heykeller yapmaları, bu deneyimlerin her biri kadınların kendi öykülerini keşfetme ve bu öykülerle kendilerini tanımlama süreçlerinin bir parçasıdır. Kadınlar kendine güven kazandıklarında ve vücutlarıyla temasa geçmek için farklı bir yol keşfettiklerinde bu onların yüksek bir özgüven hissetmelerine neden olur.

Bu şekilde, şiddet içeren eylemin kendisinden, kendi bilgilerimizin ve belirli yeteneklerin değerlendirilmesine geçiyoruz. Guerrero, mutfak bilgisi paylaşımının Kosta Rika’daki kadınlar grubunda ne kadar değerli olduğunun bir örneğini verir: “Besinler aslında çok fazla şey tanımlar, birçok bilgi verir. Kadınlara anneleri ve anneanneleri ile birlikte yemek yaptıkları zamanları, geldikleri ülkelerini hatırlatır, yaptıkları tariflerin arkasındaki hikayeleri de birbirlerine anlatırlar. Bildiklerini paylaşmaktan da gurur duyarlar.”

Bunlar bazen dolaylı fakat aynı zamanda grup bağlılığına odaklanan somut çalışma yöntemleridir, görünür ve kalıcı etkiler üreten bilgi (kendileri ve kültürleri hakkında) aracılığıyla esneklik inşa etmeye odaklıdır. Ayrıca, kadınlar, deneyimlerini öğrenir ve duygularını iyileştirerek başkalarını anlama ve destekleme olanağını açarlar. Bu gruplarda, deneyimlerimiz ve diğer kadınlar için yardım kaynaklarımız artar.

lac-dec1

Bu bağlamda, Roca bize şunları söyler: “Son oturumlarda toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin ne olduğunu, nasıl çalıştığını, çevrimlerin neye benzediğini, birinin şiddet durumuna uzun süre takılıp kalmasının sebebini anlamaya çalıştık. Mesele şu ki, aynı kadınların başkalarını desteklemek için yaşamış oldukları şeylerin aşamalarını ve özelliklerini tanımlama yeteneğine sahip olmaları gerekmektedir.”

 

Sonunda: Duyuluyor Olmak!

Maruz kaldıkları şiddet durumlarının üstesinden gelmiş ve günümüzde topluluklarında ve gruplarında liderlerine yönlendirme yapan kadınların sembolik olarak kabul edilebilecek birçok hikayesi ve vakası vardır.

Örneğin, eski eşiyle 11 yıllık şiddet yaşayan Eulalia*’nınhikayesi… Yaşadıklarının son yıllarında, her gece kabus görüyormuş. Düştüğü için felç geçirmekten endişe etmiş, bu onun terkedilmesine sebep olmuş. Sınırlanmış ve tedirgin hissediyormuş. Bireysel süreci içinde, neler olup bittiğini anlamaya başlamış, en derin korkuları ile karşı karşıya gelmiş ve her zaman bir çıkış yolu bulmaya çalışmış. Meselenin ona zarar veren kişiden uzak durmak değil, aslında kendisini yeniden toparlamak, hayatını değiştirmek için gerçek motivasyonu bulmak, kendine iyi bakmak ve yeteneklerini keşfetmek meselesi olduğunu fark etmiş. Bir yıl çalıştıktan sonra, Eulalia bugün, toplumdaki diğer kadınlar için bir referans, kadın grubu içinde bir lider haline geldi. Çalışmalarını sürdürdü ve üniversiteye gitmek için para biriktirdi. Bütün bunları çocuklarıyla ilgilenirken başardı ve diğer kadınlara destek vermeye kararlı bir bağlılık duyuyordu. Eulalia artık grupta ve kendi topluluğu içinde bir örnek ve duyulan bir ses haline geldi.

Antonia*’nın hikayesi de kadın gruplarının elde ettikleri sonuçların harika bir örneğidir. Antonia’nın yaşamında, doğrudan şiddet görmediği ya da çevresinde şiddete şahit olmadığı anlar o kadar az ki, şiddet ile şiddet içermeyen tutum ve davranışları ayırt etmek onun için neredeyse imkansızdı. Onun için şiddet normal ve gündelik bir şey haline gelmişti. Şiddet yüzünden ülkesini terk etmek ve yeni topraklara sığınmak zorunda kaldı. Bu süreçte sürekli sessiz kaldığı için, şiddet sesini iyice kıstı. Ancak Antonia nihayet konuşmaya karar verdi, hikayesini paylaşmak için gerekli cesareti topladı ve onun için en büyük sürpriz kendisinin yargılanmadığı veya mağdur edilmediği bir ortamda bulmaktı. Onun hikâyesi önemli bir olay oldu ve diğerleriyle birlikte paylaştığı iyileşme sürecinin bir parçası olarak grup tarafından memnuniyetle karşılandı. Antonia daha sonra hissettiklerini dile getirdi: “hayatımda ilk defa hikayemi paylaşıyorum ve birileri beni dinliyor” dedi.

*Gerçek isimler, kişilerin gizliliğini garanti altına almak adına değiştirilmiştir.

Updated, December 9th, 2016